Ergenlik dönemi, her gelişimsel dönem gibi kendine özgü nitelikler taşımaktadır. En sık karşılaşılan sorunlara bir kaç örnek vermek gerekirse;
- Aile içinde iletişimde çatışmalar ve kopukluklar
- Kurallara dair fikir ayrılıkları
- Değerler konusunda çatışmalar
- Ailenin gençten beklentileri ile gencin yaşamında kendisinden beklentilerin farklılaşması
- Alkol ve sigara kullanımına dair kurallarda çatışmalar olarak maddelendirebiliriz.
Kendimize ebeveynler olarak şunları sormamız önemlidir :
- Gencin büyüme sürecinde farklı bir döneme girdiğinin farkında mıyız? Karşımızdakinin artık çocukluk çağından çıkmış bir ‘genç’ olduğunun farkında mıyız?
- Gencin daha bağımsızlaşıp, ayrışacağı bu süreçte biz hazır mıyız? Biz kendi ergenliğimizde nasıl sorunlar yaşamış ve ailemizin bize nasıl bir yaklaşımda bulunmasını dilemiştik?
- Ebeveyn olarak gencin girebileceği riskli davranışlar bizde korku mu uyandırıyor? Biz kendi korkularımızla nasıl baş ediyoruz? Kimlerden destek alıyoruz? Ne kadar kendi korkularımızın sorumluluğunu alarak açık iletişim kuruyoruz?
- Ne kadar gence söylediklerimiz ile kendi yaşamımızda yaptıklarımız tutarlı? Ne kadar örnek oluyoruz? Örneklendirmek gerekirse, bizim sigara ve alkol kullanımımız, teknolojik alet kullanımımız, kitap okuma alışkanlığımız, öz bakım adımlarımız ne kadar örnek olabilecek bir ayna tutuyor gence?
- Kuşak farkının farkında mıyız? Gençlerin içinde bulunduğu çağın özelliklerini anlama gayreti gösteriyor muyuz? Değişen dünyayı biz de takip etme gayreti gösteriyor muyuz? Ergenin kullandığı dili/jargonu, kullandığı uygulamaları öğrenip eşlik ediyor muyuz?
- Bilmediklerimiz, yetersiz olduğumuz alanlar, takip etmekte zorlandığımız değişimler konusunda ne kadar şeffaf ve kendimizle barışık olabiliyoruz? Ergen gençten yardım talep ediyor muyuz?
Başa Çıkma Yolu Olarak Tavsiyeler
- Ergen evladımız odasından pek çıkmıyor, sizinle birçok etkinliğe eskisi kadar katılmak istemiyor, yalnız kalmayı tercih ediyor ve arkadaşlarının fikirlerini çok önemsiyor olabilir ama merak etmeyin ki hala sizin evladınız ve hala sizi seviyor. Bu dönemde sizin güvenli bir liman olabilmeniz önemlidir. Ergen belki bir gemi gibi yaşam denizine açılıp keşifler yapacak ama dalgalar ve hava şartları onu zorladığında limanda size sığınmak isteyecektir. Limana geldiğinde sizin onu şefkatle, ilgi ile dinleyip anlamaya çalıştığınızı hissederse gemisini tamir edip güçlenerek tekrar yaşam denizine yelken açacak ve deneyimler kazanarak büyüyecektir.
- Gence karşı yargılamadan dinleyen, anlamaya çalışan, kuşak farkına rağmen empati kurmaya çalışan bir tavır ile iletişimde olmak çok önemlidir. Kabul edelim ki bize bir çok şeyini hala anlatıp paylaşabileceği gibi, artık kendine özel ‘mahrem alanı’, ‘bireysel, kimseyi içine almayacağı özerk bir alanı’ da olacaktır. Artık her şeyini bilmemiz sağlıklı değildir, imkansızdır. Yetişkinlerin kendi içinde nasıl gizli odaları var ise, ergenlerin de gizli odaları oluşmaktadır.
- Tıpa tıp aynı değerlerde hem fikir olmak imkansızdır. Gencin sahip çıktığı değerler ile kendi sahiplendiğiniz değerleri açıkça konuşarak farklı düşüncelere alan açabilmek, sizin ondan, onun da sizden ilham alabileceği paylaşımlara yer açmak önemlidir. Birlikte beyin fırtınası yapılan, felsefik sorgulamalara yer açılan, özgür sohpetler kıymetlidir. Tavsiyelerden kaçınmanızı ve ebeveyn olarak yaşam deneyiminiz fazla olduğu için üstünlük kurma çabasına asla girmemenizi öneririm.
- Ebeveyn olarak tabiki kırmızı çizgileriniz olacaktır. Çocukluk döneminde kurallar konusunda net bir tavır takındıysanız, ergenlikte gencin kırmızı çizgilerinizi anlaması bir parça kolaylaşacaktır. Fakat çocukluk döneminde kurallar, sınırlar belirlenemedi ise ergenlik döneminde zorluk yaşanması beklendiktir. Bu sebeple ‘tarlaya ne ektim ve şimdi ne bekliyorum’ konusunda ebeveyn olarak yüzleşmeli ve beklentilerimizi gerçekçi seviyede tutmalıyız. Kırmızı çizgiler konusunda net ve açık bir iletişim halinde olmak önemlidir.
- Bu dönem ‘gizli kontrol’ dediğimiz bir sürecin sahiplenilmesi gereken bir dönemdir. Direkt yasaklamak ve hayır demek yerine, ‘ben arkadaşınla tanışmak istiyorum, gittiğiniz kafede ben de bir kahve içip hemen kalkarım, arkadaşının ailesi ile de tanışmak isterim bize gelebilirler, bana arkadaşının ve ebeveyninin numarasını verirsen sevinirim, sigara kullanıyorsan nereden nasıl temin ettiğini bilmek isterim, sigara kullanmaya nasıl karar verdiğini paylaşabilir misin, senin bedenin senin kararların ve ben müdahale edemem tamamen tabiki ama birlikte konuşalım ve sorgulayalım.’ gibi ifadeler ile göz etmek, takip etmek önemlidir. Aşırı özgürlük verip başı boş bırakmak farklıdır, ortak paydada buluşma ve güvenliği sağlama farklıdır. Baskı kurarak sindirmek farklıdır, bireyselliğine demokratik çerçevede alan açma gayesinde olmak farklıdır. Dengenin yeniden ve tekrar tekrar oluşturulması gereken dalgalı bir süreçtir.
Ebeveyn olarak hepimize ve bu çağın bir çok zorluğu ile yüzleşen, çalkalanan ergenlerimize kolaylıklar diliyorum… Büyümek de büyütmek de kendine özgü yolculuklar ve her iki taraf da çok şey öğrenmektedir.